// Spis treści
21 maja 2026 roku zaczęła obowiązywać większość przepisów rozporządzenia (UE) 2024/1157 o przemieszczaniu odpadów. Razem z nimi ruszył DIWASS — cyfrowy system, w którym zgłasza się przemieszczenia odpadów wewnątrz Unii. Ale to nie ta data decyduje o sytuacji kupujących recyklat. Decyduje 21 listopada 2026. Tego dnia wejdzie w życie zakaz eksportu odpadów tworzyw sztucznych z UE do krajów spoza OECD. Materiał, który dziś wypływa z Europy, będzie musiał znaleźć ujście w europejskich instalacjach. A te w ostatnich latach raczej się zamykały, niż otwierały.
Trzy daty, które porządkują kalendarz
Rozporządzenie weszło w życie 20 maja 2024 roku. Rozłożono je jednak na etapy i to właśnie ten rozkład liczy się w praktyce.
- 21 maja 2026 — zaczynają obowiązywać nowe przepisy poza eksportowymi. Rusza DIWASS. Zgłoszenia i dokumenty przemieszczeń wewnątrz UE przechodzą na obieg elektroniczny.
- 21 listopada 2026 — zakaz eksportu odpadów tworzyw sztucznych do krajów spoza OECD.
- 21 maja 2027 — zaostrzone zasady eksportu odpadów innych niż niebezpieczne do krajów spoza OECD.
Między majem a listopadem jest więc pół roku. Eksport jeszcze działa na starych zasadach, a rynek już wie, że przestanie. Taka asymetria zwykle kończy się tak samo. Najpierw przyspieszony wywóz przed terminem. Potem nawis materiału po nim.
Ile materiału zostanie w Europie
Skalę pokazują dane o eksporcie. W kwietniu 2026 roku z Unii wypłynęło do krajów spoza OECD około 67 mln kg odpadów tworzyw sztucznych. To wynik jednego miesiąca. Branża szacuje, że po wejściu zakazu w Europie trzeba będzie zagospodarować od 500 do 800 tys. ton rocznie.
Problem w tym, że europejskie moce przerobowe idą w przeciwnym kierunku. Zdolności recyklingu w UE szacowano w 2023 roku na około 13,2 mln ton. Do końca 2025 roku ubyło z tego mniej więcej milion ton. To tyle, ile wynosi cała zdolność przerobowa Francji. Przyczyny są znane i z regulacjami mają niewiele wspólnego. Tani polimer pierwotny. Nadpodaż petrochemiczna w Chinach. Do tego koszty operacyjne w Europie, które przy obecnych cenach recyklatu się nie zwracają.
Diagnoza branży sprowadza się do jednego zdania. Recyklerzy nie są w stanie sprzedać produkcji po cenach pokrywających koszty zbiórki, sortowania i przetwarzania. To nie jest problem gospodarki odpadami. To problem zdolności przemysłowych.
Co z tego wynika dla kupującego
Naiwna interpretacja brzmi: zakaz eksportu zwiększy podaż surowca w Europie, więc recyklat stanieje. Ta interpretacja pomija dwie rzeczy.
Po pierwsze, na eksport idą głównie frakcje o niskiej wartości i wysokim zanieczyszczeniu. Dokładnie te, których europejskie instalacje nie chcą, bo ich przerób się nie opłaca. Zablokowanie wywozu nie poprawi ich jakości. Wzrośnie podaż odpadu, niekoniecznie podaż użytecznego recyklatu.
Po drugie, kierunek zbytu decyduje o tym, którzy dostawcy przetrwają. Część recyklerów domyka dziś bilans sprzedażą gorszych frakcji na eksport. Po listopadzie ten kanał zniknie. Jeżeli twój dostawca należy do tej grupy, sprawdź jego zdolność do dotrzymania kontraktu na 2027 rok już teraz. Nie w 2027 roku.
Trzy pytania do dostawcy przed listopadem
- Jaki udział przychodu pochodzi ze sprzedaży poza OECD? Odpowiedź „żaden” jest dobra. Odpowiedź „nie wiemy” to sygnał ostrzegawczy.
- Co się stanie z frakcjami odrzutowymi po zakazie? Każda linia recyklingu produkuje strumień, którego nie da się sprzedać do produktu docelowego. Dostawca powinien mieć na niego plan, a nie założenie.
- Czy zgłoszenia przemieszczeń działają już w DIWASS? Firmy, które bez zakłóceń przeszły na obieg elektroniczny, zwykle mają uporządkowaną także resztę dokumentacji.
Praktyczna rekomendacja na drugie półrocze: negocjuj kontrakty na 2027 rok z klauzulą o źródle wsadu, nie tylko o parametrach produktu. Parametry można spełnić chwilowo. Dostęp do surowca to kwestia strukturalna.
Często zadawane pytania
Czy zakaz od 21 listopada 2026 obejmuje eksport do wszystkich krajów?
Nie. Zakaz dotyczy eksportu odpadów tworzyw sztucznych do krajów spoza OECD. Przemieszczenia wewnątrz UE oraz do krajów OECD podlegają odrębnym zasadom. Od 21 maja 2027 roku wchodzą dodatkowo zaostrzone wymogi dla eksportu odpadów innych niż niebezpieczne poza OECD.
Czym jest DIWASS?
To cyfrowy system obsługi przemieszczeń odpadów. Ruszył 21 maja 2026 roku, razem z większością przepisów rozporządzenia (UE) 2024/1157. Przenosi zgłoszenia i dokumentację przemieszczeń wewnątrz Unii na obieg elektroniczny.
Czy zakaz eksportu obniży ceny recyklatu w Europie?
Niekoniecznie. Na eksport idzie głównie materiał niskiej jakości. Europejskie instalacje go nie przerabiają, bo to się nie opłaca. Zakaz zwiększy podaż odpadu, ale niekoniecznie podaż recyklatu spełniającego wymagania opakowaniowe.
Przeczytaj też
- Recyklat pokonsumencki (PCR) — co to jest i jak powstaje rPET, rHDPE, rPP
- Chemical recycling w Europie — mapa pilotów i zakładów komercyjnych
- ISCC PLUS i mass balance — jak naprawdę działa system
Źródła: Komisja Europejska — rozporządzenie (UE) 2024/1157 o przemieszczaniu odpadów i kalendarz jego stosowania; dane o wolumenach eksportu i zdolnościach przerobowych za analizą rynkową z lipca 2026, powołującą się m.in. na Komisję Europejską i Basel Action Network.